Przedmioty protestów. Kultury materialne współczesnych ruchów społecznych

Jednostka naukowa: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Czas trwania: 2016-2019

Celem projektu jest zbadanie roli obiektów materialnych w ramach akcji protestacyjnych organizowanych przez ruchy społeczne. Perspektywa badawcza przyjęta w projekcie stanowi połączenie socjologii ruchów społecznych oraz koncepcji teoretycznych wywodzących się ze społecznych studiów nad materialnością (socjologia przedmiotów, antropologia kultury materialnej, filozofia techniki etc.). Baza przedmiotów użytkowanych przez ruchy społeczne będzie oparta na tych obiektach materialnych, które występują w globalnych ruchach działających w ramach nowego cyklu aktywizmu po kryzysie finansowym 2008 roku, posiadających również swoje polskie odpowiedniki.

Ruchy społeczne uznaję za główny motor zmiany społecznej, dzięki którym możliwe jest zbadanie tego jak przeobrażają się współczesne nam społeczeństwa. Badania nad przedmiotami użytkowanymi w ruchach społecznych uznaję za furtkę, która pozwoli mi określić aktualny stan kultury materialnej protestu oraz urefleksyjniania materialności sfery protestu przez aktywistów, ale też potencjalną przyszłość rzeczy jako środków zmiany społecznej. Przyjmuje się, iż protest jest formułą nierutynowego sposobu wywierania wpływu na procesy polityczne, społeczne i kulturowe, stanowiąc typowe działanie ruchów społecznych, które z zasady pozbawione są dostępu do mediów głównego nurtu. Ruchy społeczne wykorzystują zatem zróżnicowany repertuar manifestowania swoich celów i wartości w przestrzeni publicznej oraz medialnej.

Wychodząc z kulturowych analiz ruchów społecznych, które skupione były przede wszystkim na wartościach protestujących, uzupełniam dotychczasowe pole badawcze socjologii ruchów społecznych o znaczenie i rolę kultury materialnej protestu. Przedmioty w proteście pełnią kilka podstawowych funkcji:  obiektywizują swoistą „infrastrukturę wartości” danego ruchu; pełnią funkcję aktora społecznego, ograniczając, rozwijając bądź zmieniając możliwości człowieka; w każdym z nich zawarta jest wiedza odnośnie użytkowania w ramach protestu. Z tej perspektywy ludzie i przedmioty w ramach akcji protestacyjnych stanowią „asamblaż”, czyli kolektyw tego, co ludzkie i nie-ludzkie, oraz „złożonego interagującego”, a więc ludzko-materialną hybrydę, która działa za sprawą wzajemnych powiązań. W tym sensie „przedmioty protestu” są pewnymi kulturowo stworzonymi całościami, które posiadają specyficzne dla danej kultury ruchu społecznego znaczenia oraz są użytkowane wedle podzielanych wspólnie schematów działania.

Metodologicznym wyznacznikiem projektu jest proces podążania za przedmiotami w ruchach społecznych. Badaniu podlega przebieg życia określonego obiektu, to jakim ulega on transformacjom, przekształcając siebie oraz swoje otoczenie, w kolejnych stadiach i kontekstach kulturowych. Podążanie za przedmiotami realizuje się poprzez zbieranie jak największej ilości informacji o danej rzeczy za pośrednictwem wywiadów, danych zastanych czy też materiałów wizualnych, uwzględniając zarazem wiele punktów widzenia oraz różne czasoprzestrzenie, w których znajdował się dany przedmiot. W ramach badania skupiam się na pięciu polach problemowych, które dotyczą: rodzajów przedmiotów protestu; tego jak przedmioty protestu są używane; jakie są sposoby życia takich przedmiotów; jaka zmiana społeczna jest generowana przez przedmioty protestu; jaki jest poziom refleksji protestujących odnośnie materialnych podstaw protestu. Badania będą oparte na wizualnych materiałach zastanych oraz wywołanych, jak również wiedzy pochodzącej z wywiadów pogłębionych wspomaganych fotografiami przedmiotów protestu.

Podstawowym przewidywanym wynikiem badań jest wytworzenie nowej wiedzy dotyczącej relacji człowiek-obiekty materialne w kontekście stanowienia konfliktu społecznego. Głównym rezultatem badań jest stworzenie manuskryptu monografii.